Müzeyyen İNCİ
Son yıllarda hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline gelen TikTok, Instagram Reels ve YouTube Shorts gibi kısa formatlı içerikler, bilim dünyası tarafından mercek altına alındı. American Psychological Association (APA) tarafından yayımlanan kapsamlı bir araştırma; bu içeriklerin yalnızca bir eğlence aracı olmadığını; dikkat süresi, ruh sağlığı ve bilişsel yetiler üzerinde ölçülebilir bir tahribat yarattığını ortaya koydu. İnternet dünyasında sıkça kullanılan “beyin çürümesi” tabirinin, aslında bilimsel bir karşılığı olduğu bu çalışmayla kanıtlanmış oldu.
98 Bin Katılımcı ve Dev Bir Meta-Analiz: Odaklanma Yeteneği Yok Oluyor
“Duygular, Hisler ve Odaklanma: Kısa Formlu Video Kullanımının Bilişsel ve Ruh Sağlığı ile İlişkilerini İnceleyen Sistematik Bir İnceleme ve Meta-Analiz” başlığıyla paylaşılan devasa çalışma, tam 71 farklı araştırmanın verilerini sentezledi. 98 binden fazla katılımcının dahil edildiği analizde, kısa video tüketim sıklığı arttıkça bireylerin dikkat sürelerinde ve engelleyici kontrol becerilerinde (dürtü kontrolü) ciddi bir gerileme saptandı.
Araştırmacılar, saniyeler içinde değişen yoğun uyarıcılara sürekli maruz kalmanın zihni tembelleştirdiğini vurguluyor. Bu durum, bireylerin;
• Derinlemesine okuma,
• Karmaşık problem çözme,
• Sabır gerektiren öğrenme süreçleri,
gibi yüksek zihinsel çaba isteyen faaliyetlere karşı duyarsızlaşmasına neden oluyor.
Algoritmik Tuzak: Beynin Ödül Sistemi Hedefte
Çalışma, TikTok ve Reels gibi platformların kullandığı algoritma tabanlı yapının, kullanıcı davranışlarını nasıl manipüle ettiğini de gözler önüne seriyor. Kısa videoların beynin ödül merkezini sürekli uyarması, bir tür “dijital dopamin” döngüsü yaratarak bağımlılığı tetikliyor. Bilim insanları, bu yapay uyarımın zamanla;
• Sosyal izolasyon duygusuna,
• Yaşam memnuniyetinde düşüşe,
• Öz saygı problemlerine,
yol açtığını kaydediyor.
Uyku Kalitesi ve Anksiyete İlişkisi
Araştırmanın bir diğer çarpıcı bulgusu ise ruh sağlığı ve fiziksel dinlenme üzerindeki etkileri oldu. Yoğun kısa video tüketimi; daha düşük uyku kalitesi, artan anksiyete (kaygı) bozuklukları ve derinleşen yalnızlık hissi ile doğrudan ilişkilendiriliyor. Dijital dünyanın sunduğu düşük kaliteli ve hızlı içeriklerin, beynin işleyiş mekanizmasında gözle görülür değişimler yarattığına dikkat çekiliyor.
Uzmanlardan “Dijital Denge” Çağrısı
Uzmanlar, bu içeriklerin günlük yaşamdaki hakimiyetinin her geçen gün arttığını belirterek, sağlık üzerindeki etkilerinin daha derinlemesine incelenmesi gerektiğini savunuyor. Araştırma, gelecekteki bilişsel ve fiziksel sağlık çalışmaları için kritik bir referans noktası oluştururken; kullanıcıların ekran sürelerini yönetmeleri ve dijital içeriklerle daha dengeli, bilinçli bir ilişki kurmaları gerektiğinin altını çiziyor.
29.03.2026 20:44
Görkem GÜNEY
