Görkem GÜNEY
Soyu tükenmiş kuzenlerimiz Neandertaller’in alet yapımında kullandığı huş katranının, yalnızca bir yapıştırıcı değil, aynı zamanda enfeksiyonlara karşı etkili doğal bir tedavi aracı olabileceği düşünülüyor.
Soyu tükenmiş insan türlerinden Neandertaller’in yalnızca alet yapımında değil, sağlık alanında da beklenenden daha ileri yöntemler kullanmış olabileceği ortaya kondu. Yeni bir araştırma, bu eski insanların huş ağacından elde ettikleri katranı yaraları enfeksiyonlardan korumak için kullanmış olabileceğine işaret ediyor.
Tarih öncesi dönemde oldukça yaygın bir malzeme olan huş katranı, bugüne kadar daha çok taş aletleri ahşap saplara sabitlemek için kullanılan bir yapıştırıcı olarak biliniyordu. Ancak elde edilen yeni bulgular, bu siyah ve yapışkan maddenin aynı zamanda antibakteriyel özellikler taşıyabileceğini gösteriyor.
Araştırmacılar, huş kabuğundan elde edilen katranın en az 180 bin yıl öncesine uzanan Neandertal yerleşimlerinde bulunduğunu belirtiyor. Aynı maddenin erken Homo sapiens toplulukları tarafından da kullanıldığı ve günümüzde bazı yerli halklar tarafından geleneksel yöntemlerle hâlâ üretildiği biliniyor.
Örneğin Kanada’daki Mi’kmaq ve Kuzey Avrupa’daki Saami topluluklarının, huş katranını özellikle yaraları enfeksiyonlara karşı korumak amacıyla kullandığı tespit edildi. Bu uygulamanın, yaralarda sıkça görülen Staphylococcus aureus gibi bakterilere karşı etkili olduğu ifade ediliyor.
Bu bilgiden yola çıkan bilim insanları, Geç Pleistosen döneminde Avrupa’da yaygın olan huş türlerinden katran üretimini yeniden canlandırdı. Hem tarih öncesi yöntemler hem de daha modern teknikler kullanılarak elde edilen katran örnekleri laboratuvar ortamında test edildi.
Elde edilen sonuçlar dikkat çekiciydi: Üretilen katran, Staphylococcus aureus bakterisinin çoğalmasını engellerken, Escherichia coli gibi gram-negatif bakterilere karşı aynı etkiyi göstermedi. Bu durum, Neandertallerin ürettiği katranın belirli enfeksiyonlara karşı koruyucu olabileceğini düşündürüyor.
Bilim insanları, bu bulgunun Neandertallerin sağlık bilgisine dair giderek artan kanıtlarla uyumlu olduğunu belirtiyor. Daha önce yapılan araştırmalar da bu insan türünün bitkisel tedaviler kullandığını ve hatta bazı doğal antibiyotiklerden faydalanmış olabileceğini ortaya koymuştu.
Örneğin Neandertal diş taşlarında papatya ve civanperçemi gibi tıbbi bitkilerin izlerine rastlanırken, İspanya’da bulunan bir bireyin diş plağında penisilin üreten küfler tespit edilmişti. Ayrıca Shanidar Mağarası’nda bulunan ve ciddi yaralanmalara rağmen iyileşmiş bir iskelet, Neandertallerin hasta ve yaralı bireylere bakım sağladığını gösteriyor.
Araştırmanın yazarlarına göre, bu tür bulgular Neandertallerin yalnızca hayatta kalmaya çalışan ilkel topluluklar olmadığını, aynı zamanda çevrelerini ve doğal kaynakları sağlık amaçlı kullanabilen bilinçli bireyler olduğunu ortaya koyuyor.
Uzmanlar, günümüzde antibiyotik direncinin giderek arttığına dikkat çekerek, geçmişte kullanılan doğal tedavi yöntemlerinin yeniden incelenmesinin önemine vurgu yapıyor. Bu bağlamda, Neandertallerin uygulamaları modern tıp için ilham verici olabilir.
19.03.2026 / 16:13
