10 Bin Yıldır Aynı Yönde | EVRİM

Yeni bir genetik analiz, dünyanın farklı bölgelerinde yaşayan insanların son 10 bin yılda benzer evrimsel baskılar altında değiştiğini ortaya koydu. Araştırmaya göre bu ortak değişimin önemli bir bölümü, insanlığın tarıma geçişiyle bağlantılı.

Tarım devrimi genlerimizi değiştirdi

Araştırmada, farklı kıtalardan hem antik hem de modern insanlara ait 7 binden fazla DNA örneği incelendi. Analizler, insan genomunda en az 31 bölgede güçlü doğal seçilim izleri bulunduğunu gösterdi. Bu bölgelerin çoğunun dünyanın farklı coğrafyalarındaki insan toplulukları tarafından paylaşıldığı tespit edildi.

Süt içme yeteneği güçlü bir avantaj oldu

Araştırmada en dikkat çekici bulgulardan biri, yetişkinlikte süt tüketimini mümkün kılan genetik varyantın hızla yayılması oldu. Laktaz kalıcılığı olarak bilinen bu özellik, özellikle Avrupa toplumlarında güçlü bir evrimsel baskı altında gelişmiş görünüyor.

Bitki ve alkol metabolizması da değişti

Bilim insanları, bitkisel gıdaların sindirilmesinde rol oynayan FADS1 geninde de önemli değişiklikler tespit etti. Bu genin tarımın yaygınlaşmasıyla birlikte avantaj sağladığı düşünülüyor. Ayrıca alkol metabolizmasını etkileyen ADH1B geninde de farklı popülasyonlarda benzer evrimsel eğilimler bulundu.

Bel-kalça oranı da evrimsel baskı altında

Araştırmada dikkat çeken bir diğer unsur ise kadınlarda bel-kalça oranının evrimsel baskılarla belirli bir aralıkta tutulması oldu. Bu durumun doğurganlık ve sağlıkla bağlantılı olabileceği düşünülüyor.

Yeni bir genetik araştırma, insanlığın son 10 bin yılda sandığımızdan çok daha benzer bir evrimsel yol izlediğini ortaya koydu. Farklı kıtalarda yaşayan topluluklar, farklı çevresel koşullara rağmen büyük ölçüde aynı genetik değişimlere uğramış görünüyor.

Araştırmacılar, Avrupa, Afrika, Asya ve Amerika kıtalarından toplam 7.244 kişinin DNA verisini inceleyerek insan genomundaki evrimsel izleri analiz etti. Çalışmada hem antik insan kalıntılarından elde edilen genetik bilgiler hem de modern popülasyon verileri kullanıldı.

Elde edilen sonuçlar, genomun 31 farklı bölgesinde güçlü doğal seçilim işaretleri bulunduğunu gösterdi. Daha da dikkat çekici olan ise bu değişimlerin büyük bölümünün dünyanın farklı bölgelerindeki insanlarda ortak olmasıydı. Bilim insanları bunu “paralel adaptasyon” olarak tanımlıyor.

Araştırmaya göre bu ortak evrimsel yönün arkasındaki en önemli etkenlerden biri tarıma geçiş. İnsanların avcı-toplayıcı yaşamdan yerleşik hayata geçmesiyle birlikte beslenme alışkanlıkları köklü biçimde değişti. Bu değişim, zamanla genetik yapımız üzerinde de güçlü bir etki yarattı.

Örneğin yetişkinlerin süt tüketebilmesini sağlayan genetik özellik, son birkaç bin yılda hızla yayılmış durumda. Benzer şekilde bitkisel gıdaların metabolizmasında rol oynayan bazı genler de tarımsal beslenmeye uyum sağlamak için değişim geçirdi.

Araştırmada ayrıca alkol metabolizmasını etkileyen genlerde de dikkat çekici değişimler tespit edildi. Bu bulgular, insanların alkolü işleme biçiminin tarih boyunca farklı toplumlarda benzer evrimsel baskılara maruz kalmış olabileceğini gösteriyor.

Çalışmanın bir başka ilginç sonucu ise kadınlarda bel-kalça oranının genetik olarak belirli bir aralıkta tutulması. Araştırmacılar bunun doğurganlık, metabolizma veya sağlıkla bağlantılı olabilecek bir denge mekanizmasının sonucu olabileceğini düşünüyor.

Bilim insanlarına göre bu tür çalışmalar, insan evriminin yalnızca geçmişe ait bir süreç olmadığını gösteriyor. Genlerimiz, kültürümüz ve yaşam biçimimiz değiştikçe evrimsel süreç de sessizce devam ediyor.