Müzeyyen İNCİ
Aralarında Kazuo Ishiguro ve Richard Osman gibi dünyaca ünlü isimlerin de bulunduğu yaklaşık 10 bin yazar, yapay zeka devlerinin eserlerini izinsiz eğitmesinden duydukları rahatsızlığı dile getirmek amacıyla “boş” bir eser piyasaya sürdü. İçeriğinde hiçbir metnin bulunmadığı bu özel kitapta, yalnızca tepkisini gösteren yazarların isim listesi yer alıyor.
Aralarında Nobel ödüllü yazar Kazuo Ishiguro’nun da bulunduğu binlerce yazar, yapay zeka şirketlerinin eserlerini izin almadan kullanmasına karşı dikkat çekici bir protestoya imza attı. Yaklaşık 10 bin yazar, Don’t Steal This Book (Bu Kitabı Çalma) adlı bir kitap yayımladı. Kitapta herhangi bir metin bulunmuyor; yalnızca protestoya katılan yazarların isimlerinin yer aldığı bir liste bulunuyor.
Kitap kopyaları salı günü başlayan Londra Kitap Fuarı’na katılanlara dağıtılıyor.
Telif tartışması büyüyor
Protesto, Birleşik Krallık hükümetinin telif yasalarında yapmayı planladığı değişikliklere ilişkin ekonomik etki analizini açıklamasından bir hafta önce geldi.
Hükümetin 18 Mart’a kadar hem ekonomik etki değerlendirmesini hem de telif sisteminde yapılması planlanan değişikliklere ilişkin danışma sürecine dair ilerleme raporunu sunması gerekiyor.
Yazarlar ve sanatçılar, yapay zeka şirketlerinin eserlerini izinsiz kullanarak modellerini eğittiğini savunuyor.
‘yapay zeka sektörü çalıntı eserler üzerine kurulu’
Protesto kitabını organize eden besteci ve telif hakları savunucusu Ed Newton-Rex, yapay zeka sektörünün büyük ölçüde izinsiz kullanılan eserler üzerine kurulu olduğunu söyledi.
Newton-Rex, “yapay zeka endüstrisi izin alınmadan ve ödeme yapılmadan alınmış eserler üzerine inşa edildi” dedi.
Bunun “mağduru olmayan bir suç” olmadığını belirten Newton-Rex, üretken yapay zekanın eğitildiği eserlerin sahipleriyle doğrudan rekabet ettiğini ve sanatçıların geçim kaynaklarını tehdit ettiğini ifade etti.
Kitabın arka kapağında ise şu mesaj yer alıyor:
“Birleşik Krallık hükümeti, yapay zeka şirketlerine fayda sağlamak için kitap hırsızlığını yasallaştırmamalı.”
Ünlü yazarlar da destek verdi
Protestoya katılan isimler arasında Kazuo Ishiguro, Philippa Gregory ve Richard Osman gibi tanınmış yazarların yanı sıra Slow Horses serisinin yazarı Mick Herron, yazar Marian Keyes, tarihçi David Olusoga ve Noughts and Crosses serisinin yazarı Malorie Blackman da bulunuyor.
Blackman, yapay zeka şirketlerinin yazarların eserlerini kullanması için ödeme yapmasının makul bir beklenti olduğunu söyledi.
Yayıncılar lisans sistemi hazırlıyor
Londra Kitap Fuarı’nda ayrıca yapay zeka şirketlerinin yayınlanmış eserleri yasal olarak kullanabilmesi için bir lisans sistemi başlatılması planlanıyor.
Sektörde faaliyet gösteren kâr amacı gütmeyen kuruluş Publishers’ Licensing Services, yayınevlerinin katılabileceği kolektif bir lisanslama sistemi kurmayı hedefliyor.
Bu sistemin yapay zeka şirketlerine telifli içeriklere yasal erişim sağlaması amaçlanıyor.
Küresel telif tartışması
yapay zeka modellerinin geliştirilmesi için internetteki büyük veri havuzlarından yararlanılıyor. Bu veri havuzlarında telif koruması altındaki kitaplar, makaleler ve görseller de bulunuyor.
Bu durum dünya genelinde sanatçılar ve teknoloji şirketleri arasında ciddi bir tartışma başlattı ve hem ABD’de hem de Avrupa’da çok sayıda dava açılmasına yol açtı.
Geçen yıl yapay zeka şirketi Anthropic, eserlerinin korsan kopyalarının model eğitiminde kullanıldığını öne süren yazarların açtığı toplu davayı 1,5 milyar dolar ödeyerek uzlaşmayla sonuçlandırmıştı.
Hükümetin planı tepki çekti
Birleşik Krallık hükümetinin danışma sürecinde sunduğu ana önerilerden biri, yapay zeka şirketlerinin telif korumalı eserleri izin almadan kullanabilmesine, ancak eser sahiplerinin isterse sistemden “çıkış yapabilmesine” imkân tanımak.
Bu öneri sanatçılar arasında büyük tepki yarattı.
Müzisyen Elton John da telif yasasının gevşetilmesi ihtimaline tepki göstererek hükümeti sert sözlerle eleştirmişti.
Hükümet ayrıca üç farklı seçenek üzerinde daha duruyor:
- Mevcut sistemin aynen korunması
- yapay zeka şirketlerinin telifli eserleri kullanmak için lisans almak zorunda olması
- yapay zeka şirketlerinin telifli eserleri hiçbir çıkış seçeneği olmadan kullanabilmesi
Ayrıca hükümet, “ticari araştırma” amacıyla kullanılan materyaller için telif muafiyeti getirilmesi ihtimalini de tamamen dışlamadı. Sanatçılar ise bu düzenlemenin yapay zeka şirketlerinin eserleri izinsiz kullanmasının önünü açabileceğini söylüyor.
Bir hükümet sözcüsü ise amaçlarının hem insan yaratıcılığını koruyan hem de inovasyonu teşvik eden bir telif sistemi oluşturmak olduğunu belirterek, konuyla ilgili güncellemeyi 18 Mart’a kadar parlamentoya sunacaklarını söyledi.
(10.03.2026/14:19)
Ayyüce ÜNAL
Görkem GÜNEY
