Böyle Bir Şey Mümkün Mü? | ÇOKLU EVREN

Evrenimiz, yaşamın oluşabilmesi için olağanüstü hassasiyetle “ayarlanmış” gibi görünüyor. ABD’deki Saint Joseph Üniversitesi’nden fizikçi ve Çoklu Evrenin Cazibesi kitabının yazarı Prof. Paul Halpern, evrenin temel sabitlerinin önemine dikkat çekiyor:

“Örneğin, yerçekimi daha zayıf olsaydı yıldızlar ve gezegenler oluşamayabilirdi. Öte yandan, yerçekimi çok daha güçlü olsaydı, evren çok erken bir dönemde çökerdi.”

Doğanın temel sabitleri olarak adlandırılan yaklaşık 20 değer, evrenin düzenini ve yaşamın ortaya çıkmasını mümkün kılıyor. Peki, bu sabitlerin değerleri nasıl belirlendi?

Bazı görüşler, bu hassas dengeyi ilahi bir yaratıcıya veya evreni özenle tasarlayan bir güce bağlıyor. Ancak bir diğer açıklama, çoklu evren teorisinde yatıyor. Eğer sonsuz sayıda evren varsa ve her birinde sabitlerin farklı kombinasyonları bulunuyorsa, yaşamı destekleyen evrende bulunmamız tesadüfi bir sonuç olarak görülebilir.

Bu perspektif, evrenimizin neden tam olarak yaşamı mümkün kılacak şekilde düzenlendiğine dair hem bilimsel hem de felsefi bir bakış açısı sunuyor.

Kuantum mekaniği, parçacıkların davranışlarını anlamada klasik fiziğin ötesine geçiyor ve “çoklu dünyalar” yorumuna kapı aralıyor. Bu yorum, özellikle elektron gibi minik parçacıkların tuhaf dünyasında ortaya çıkıyor.

Kuantum fizikçilerine göre bir elektron, tek bir yerde sabit olarak bulunmaz. Bunun yerine, burada, orada veya mümkün olan başka tüm konumlarda bulunma ihtimali taşır. Klasik fizik yaklaşımıyla parçacığın yeri ölçüldüğünde ise bu olasılıklar tek bir gerçeklikte birleşir ve elektron belirli bir konumu alır.

İlk bakışta anlaşılması zor olsa da kuantum mekaniği, günümüzde bilim dünyasında geniş kabul görmüş bir teori. Bu yaklaşım, olası evrenlerin var olabileceği fikrini de güçlendiriyor ve çoklu dünyalar yorumunun temelini oluşturuyor.

Bilim insanlarının bakışı
ABD’de Saint Joseph Üniversitesi’nde fizikçi ve “Çoklu Evrenin Cazibesi” kitabının yazarı Profesör Paul Halpern, bu parçacıkların gözlemlendiğinde bilinçli gözlemcinin alternatif gerçeklikleri deneyimlediğini söylüyor. Halpern, Hollywood filmlerindeki paralel hayatların aksine bu evrenlerin çok ince farklılıklar içerdiğini, bu nedenle sinema tarzı maceralar oluşturmadığını vurguluyor.

Tartışmalar ve eleştiriler
Çoklu evren teorisinin destekçileri kadar eleştirmenleri de var. Bazıları teorinin test edilemez olduğunu savunuyor. Filozof Karl Popper, bir teorinin yanlışlanabilir olmaması durumunda onun bilimsel sayılamayacağını öne sürüyor. Ancak Sydney Üniversitesi astrofizikçisi Profesör Geraint Lewis, “Belki bir gün başka bir evreni ziyaret edebiliriz” diyerek olasılığı tamamen dışlamıyor.

Kuantum fiziği ve çoklu evrenler
Kuantum mekaniği, parçacıkların belirli bir pozisyon yerine olasılık dağılımlarıyla var olduğunu gösterir. Çoklu dünyalar yorumu ise bu olasılıkların her birinin ayrı bir evrende gerçekleştiğini ve bizim sadece birini deneyimlediğimizi öne sürer. Böylece evrenimiz, milyarlarca olası gerçeklikten yalnızca biri hâline gelir.

Sydney Üniversitesi astrofizikçisi Geraint Lewis, çoklu evren fikrine temkinli yaklaşanlara yanıt veriyor: “Bir şeyin imkansız olduğunu söylemek, olayın tamamına dair bilgiye sahip olmanız gerektiği anlamına gelir ve biz hâlâ o bilgiye sahip değiliz.”

Lewis, burada bilimde rehber olarak kabul edilen Occam’ın Usturası ilkesine atıfta bulunuyor: “En basit denklemlerin en çok şeyi açıklamasını istersiniz. Sorununuzu çözmek için sonsuz sayıda evrenden yardım istemek, problemi olabildiğince basitleştirmek gibi görünmüyor.”

Yani Lewis’e göre çoklu evrenler teorisi, bazı fizikçiler ve filozoflar için ilgi çekici olsa da, açıklamaların basit ve test edilebilir olmasını önceliklendiren bilimsel yaklaşım açısından eleştirilebilir.

Çoklu evren teorisini savunan bazı bilim insanları, eğer iki evren aynı anda birbirine yakın oluşursa kısa süreli çarpışmalar yaşayabileceğini öne sürüyor. Bu tür çarpışmaların izlerini araştıran kozmologlar, Kozmik Mikrodalga Arka Planı (CMB) verilerini inceliyor.

CMB, evrenin erken dönemlerinden kalan ışığın günümüze ulaşan kalıntısıdır. O zamandan bu yana bu ışık soğuyarak mikrodalga radyasyonuna dönüştü ve bugün teleskoplarla evrenin her yerinde gözlemlenebiliyor.

Bazı araştırmacılar, CMB’deki tuhaf özelliklerin başka bir evrenin bizim evrenimizi çekmesinden kaynaklanabileceğini öne sürüyor. Örneğin çevresine göre daha soğuk görünen “soğuk nokta”, kozmik çarpışmanın olası bir işareti olarak yorumlanıyor.

Bilimde Dolaylı Kanıtlar ve Çoklu Evrenin Hipotezi

Kozmik mikrodalga arka planındaki olası izler, çoklu evrenin varlığına dair önemli ipuçları sunsa da, bu evrenlerle asla doğrudan karşılaşamazsak, inanç için yeterli olur mu?

ABD’deki Saint Joseph Üniversitesi’nden Profesör Paul Halpern, dolaylı kanıtların bilimde sıkça kullanıldığını hatırlatıyor: “Örneğin, Dünya’nın merkezinin demir ve nikelden oluştuğuna inanıyoruz; oysa oraya hiç inmedik.” Halpern, diğer evrenler fikrini şimdilik en iyi açıklama olarak gördüğünü söylüyor ve “Daha iyi bir model bulana kadar, sonsuz genişlemeye inananlardan biri olduğumu düşünüyorum” diyor.

Sydney Üniversitesi’nden astrofizikçi Profesör Geraint Lewis de bir tür çoklu evrenin olasılığına açık. Ancak Lewis, ortada çok sayıda rakip fikir olduğunu ve bu kavramı tam olarak tanımlamaktan hâlâ uzak olduğumuzu vurguluyor. 2025’te yayımladığı bir makalede, çoklu evren fikrini “neredeyse bir hipotez; sadece bir sürü fikir ve tahminden ibaret” olarak nitelendiriyor.

Bilim insanları, hem Halpern hem de Lewis’in yaklaşımıyla, çoklu evrenin hâlâ tartışmalı ama cazip bir kavram olduğunu ve evrenin yapısını anlamak için araştırmaların sürdüğünü belirtiyor.

https://www.cumhuriyet.com.tr/bilim-teknoloji/birden-fazla-evren-olabilir-mi-2485079

08.03.2026 / 18:05 / Son Güncelleme: 18:07