Görkem GÜNEY
Cambridge Üniversitesi’nden bilim insanları, ilaç moleküllerini değiştirmek için ışıkla tetiklenen yeni bir kimyasal reaksiyon geliştirdi. Nature Synthesis dergisinde yayımlanan çalışma, toksik kimyasallar ve ağır metal katalizörler olmadan karbon bağları kurmayı mümkün kılabilir.
Bilim insanları, ilaç geliştirme süreçlerini daha hızlı ve çevre dostu hale getirebilecek yeni bir kimyasal yöntem keşfetti. Cambridge Üniversitesi araştırmacılarının geliştirdiği teknik, moleküllerin yapısını değiştirmek için güçlü kimyasallar yerine yalnızca ışık kullanıyor.
Nature Synthesis’te yayımlanan çalışmada tanıtılan ve “anti-Friedel–Crafts” olarak adlandırılan reaksiyon, geleneksel kimyasal yöntemlerin tersine işliyor. Normalde karbon-karbon bağları oluşturmak için yüksek sıcaklıklar ve ağır metal katalizörler gerekirken, bu yeni yöntem oda sıcaklığında bir LED ışık kaynağıyla başlatılabiliyor. Reaksiyon başladıktan sonra ise kendi kendini sürdüren bir zincir süreciyle ilerliyor.
Araştırmacılar bu sayede ilaç geliştirme sürecinin daha ileri aşamalarında bile karmaşık moleküller üzerinde hassas değişiklikler yapabileceklerini belirtiyor. Bu durum, yeni ilaçların tasarımında daha esnek ve hızlı çalışmalar yapılmasına olanak tanıyabilir.
Keşfin ortaya çıkışı ise oldukça sıra dışı. Araştırma sırasında doktora öğrencisi David Vahey, kontrol deneylerinden birinde reaksiyonda kullanılan fotokatalizörü ortamdan çıkardığında beklenmedik bir sonuçla karşılaştı. Normalde reaksiyonun durması gerekirken süreç devam etti. İlk bakışta bir hata gibi görünen bu durumun incelenmesi, yeni reaksiyon mekanizmasının keşfedilmesine yol açtı.
Araştırma ekibi ayrıca Trinity College Dublin ile iş birliği yaparak makine öğrenimi modelleri geliştirdi. Bu modeller sayesinde hangi moleküllerin bu reaksiyonla değiştirilebileceği, laboratuvarda denemeye gerek kalmadan tahmin edilebiliyor. Çalışmanın endüstriyel uygulanabilirliği ise AstraZeneca ile yapılan ortak testlerle değerlendirildi.
Uzmanlara göre bu yöntem yalnızca bilimsel açıdan değil çevresel etkileri bakımından da önemli. Daha az kimyasal atık üretmesi, enerji tüketimini azaltması ve uzun süren sentez süreçlerini kısaltma potansiyeli sayesinde ilaç endüstrisinde yeni bir yaklaşımın önünü açabilir.
https://evrimagaci.org/gonderi/basarisiz-deney-mucizeye-donustu-cambridgeden-ilac-32375
14.03.2026 / Evrim Ağacı / Ece MÜKER / 14:12
Son Güncelleme: 14:24
Ayyüce ÜNAL
