Herbivor canlılar nedir? Bitkilerle beslenen türlerin özellikleri

Herbivor, anatomik ve fizyolojik olarak bitki materyali tüketmeye uyum sağlamış canlıları tanımlamak için kullanılan bir kavramdır. Diyetlerinin temelini yaprak, çimen, alg ve ağaç kabuğu gibi bitkisel besinler oluşturur. Bu canlılar, bitkileri çiğneyebilmek için genellikle düz diş yapısına sahiptir ve Türkçede “otobur” ya da “otçul” olarak da adlandırılır.

Bitki temelli beslenmeye uyum sağlayan herbivorların sindirim sistemi de bu diyete göre gelişmiştir. Bitki materyalinin sindirimi ete kıyasla daha zor olduğundan, bu canlıların bağırsaklarında selülozu parçalayabilen bakteri ve protozoalardan oluşan zengin bir bağırsak florası bulunur. Bu simbiyotik yapı, bitkisel besinlerden enerji elde edilmesini mümkün kılar. Ayrıca diş yapılarındaki farklılıklar, paleontolojik çalışmalarda geçmişte yaşamış türlerin beslenme biçimlerini anlamak için de önemli ipuçları sunar.

Herbivor canlıların beslenme biçimleri genel olarak ikiye ayrılır. Bazıları yer seviyesindeki otlarla beslenirken, bazıları yaprak, gövde ve ağaç kabuğu gibi daha farklı bitkisel materyalleri tüketir. Birçok tür her iki beslenme biçimini de uygulayabilse de sınıflandırma yapılırken diyetin büyük bölümünün hangi kaynaktan geldiği dikkate alınır. Örneğin inekler zaman zaman yaprak tüketse de çoğunlukla otladıkları için ilk gruba dahil edilir.

Beslenme tercihleri çoğu zaman hayvanın vücut büyüklüğüyle ilişkilidir. Daha büyük hayvanlar enerji ihtiyaçlarını karşılayabilmek için daha fazla miktarda bitkisel besin tüketir ve bu nedenle besin seçiminde daha az seçici olur. Daha küçük herbivorlar ise genellikle besin değeri yüksek olan bitkileri tercih eder. Bu durum, canlıların boyutuyla metabolizma hızı arasındaki ilişkiyi açıklayan Kleiber yasasıyla da desteklenir. Bu yasaya göre büyük hayvanların birim kütle başına enerji ihtiyacı daha düşüktür; çünkü vücut ağırlığı metabolizma hızından daha hızlı artar.

Herbivor canlılara doğada pek çok grupta rastlanır. Bazı böcekler, salyangoz ve solucan gibi omurgasızlar, bitkilerle beslenen balık türleri, kaplumbağa ve iguana gibi sürüngenler, papağan ve kaz gibi kuşlar ile koala, geyik, zürafa, deve, at ve zebra gibi memeliler bu beslenme biçimine sahip canlılar arasında yer alır.