Ayyüce ÜNAL
Küresel enflasyonist baskılar ve hammadde erişim kısıtları, gıda güvenliğini makro-stratejik bir zorunluluk haline getiriyor.
2020’lerin ortasında gözlemlenen gıda fiyat artışları, sadece birim maliyet yükselişi değil; enerji, lojistik ve siyasi krizlerin eş zamanlı çarpışmasının bir sonucudur. Savaşlar ve iklimsel anomaliler nedeniyle kırılan tedarik zincirleri, mevcut sistemin risk toleransını aşmış durumdadır. 318 milyon insanı etkileyen bu tablo karşısında gıda sisteminin; enerji fiyatlarına olan bağımlılığını minimize edecek, lojistik hatları siyasi krizlerden ayrıştıracak ve iklim etkilerini absorbe edebilecek şekilde yeniden tasarlanması zorunluluktur. 2027 projeksiyonunda hedeflenen küresel gıda güvenliği, ancak bu sistemik dönüşümün gerçekleştirilmesiyle stabilize edilebilir.
DÜNYADA AÇLIK YENİDEN YÜKSELİYOR
Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı’na göre 2026 yılında yaklaşık 318 milyon insan ciddi açlık riskiyle karşı karşıya. Bu, milyonlarca insanın düzenli yemek bulamaması demek. Temel gıdalara ulaşamamak, çocukların yetersiz beslenmesi ülkelerin devamlılığında da soru işaretlerini artırıyor.
Ve en ilginç olan da verilerdeki rakamların birkaç yıl önceki seviyelerin neredeyse iki katı oluşu.
SAVAŞLAR TARIMI SESSİZCE YOK EDİYOR
Gıda krizleri çoğu zaman tarlada başlıyor. Bugün dünyanın birçok bölgesinde çiftçiler artık üretici olmaktan vazgeçmiş durumdalar; zorunlu göçler, savaşlar ve çatışmalar bu insanları mülteci haline getirdi.
Gazze, Sudan, Yemen ve Suriye gibi çatışma bölgelerinde tarımsal üretim ciddi biçimde düşmüş durumda. Çünkü çiftçiler tarlalara gidemiyor. Gitseler bile sulama altyapıları zarar görmüş durumda. Lojistik ağlar da zarar görmüş hatta yok denilebilir.
KÜRESEL TAHIL DENGESİNİ SARSAN SAVAŞ
Gıda krizinin en önemli kırılma noktalarından biri ise Rusya-Ukrayna savaşı oldu. Çünkü bu iki ülke, dünya tahıl ticaretinin en kritik oyuncularından. Savaş başladığında Ukrayna’nın Karadeniz limanları uzun süre kapandı. Bu durum özellikle Afrika ve Orta Doğu gibi ithalata bağımlı bölgelerde büyük bir dalgalanma yarattı. Gelişmelere bakıldığında da çok yakın bir zaman çözülür gibi de görünmüyor.
Gıda sisteminin en az konuşulan ama en kritik unsurlarından biri enerji. Çünkü modern tarım enerjisiz çalışamaz. Modern tarımın en önemli unsurlarından biri olan traktörler yakıtsız çalışmaz. Aynı şekilde sulama sistemleri için de enerji gerekiyor. Ve ayrıca lojistik de. Bu yüzden enerji fiyatları yükseldiğinde gıda da pahalanır. Son yıllarda özellikle gübre fiyatlarındaki artış birçok ülkede çiftçilerin üretim maliyetlerini ciddi şekilde yükseltti. Bazı bölgelerde çiftçiler gübre kullanımını azaltmak zorunda kaldı. Bu da doğrudan verim düşüşüne yol açtı.
AÇLIK ASLINDA BİR ERİŞİM KRİZİ
Dünyada çoğu zaman gıda tamamen yok olmuyor. Sorunun en büyüğü insanların gıdaya ulaşamaması. Bu durum özellikle düşük gelirli ülkelerde çok daha belirgin. Gıda fiyatları yükseldiğinde aileler önce et ve süt ürünlerinden vazgeçiyor, sonra sebze ve meyve tüketimi düşüyor. Son aşamada ise sadece temel karbonhidratlara dayalı bir beslenme ortaya çıkıyor.
İKLİM KRİZİ BU TABLOYU DAHA DA ZORLAŞTIRIYOR
Savaşlar tek başına yeterince yıkıcı zaten. Ama iklim krizi tabloyu daha da karmaşık hale getiriyor.
Son yıllarda artan şiddetli kuraklıklar, ani seller, aşırı sıcak dalgaları tarımsal üretimi birçok bölgede baskı altına aldı. Yani dünya şu anda iki farklı krizle aynı anda mücadele ediyor! Siyasi krizler ve iklim baskısı. Bu ikisi birleştiğinde gıda sistemleri daha kırılgan hale geliyor.
10.03.2026 14:43
Görkem GÜNEY
