Görkem GÜNEY
Kuzey Kutbu’ndaki Svalbard takımadalarında bulunan 17. yüzyıla ait bir balina avcısı mezarlığı, erken modern dönemde denizcilerin ne kadar ağır koşullarda yaşadığını gözler önüne serdi. Bilim insanları, mezarlarda gömülü avcıların çoğunda iskorbüt hastalığı, ağır fiziksel yıpranma ve yoğun tütün kullanımına dair izler tespit etti.
Norveççe’de “Ceset Burnu” anlamına gelen Likneset mezarlığı, Kuzey Kutbu balina avcılığının en yoğun olduğu dönemlerde kullanılmış en büyük toplu gömü alanlarından biri olarak biliniyor. Araştırmacılar, burada incelenen 20 mezardaki iskeletlerin genç yaşta aşırı fiziksel yük altında çalışmış erkeklere ait olduğunu belirledi.
İskeletlerde Ağır İşçiliğin İzleri
Araştırmayı yürüten bilim insanları, balina avcılarının omurga, diz, kalça ve omuz kemiklerinde ileri düzey aşınma ve eklem bozuklukları tespit etti. Dondurucu hava koşullarında kürek çekmek, dev balinaları taşımak ve yağ işlemek gibi ağır işler, henüz genç yaşta ciddi fiziksel yıpranmaya neden olmuş görünüyor.
Araştırmacılara göre bazı iskeletlerde görülen kemik deformasyonları normalde çok daha ileri yaşlarda ortaya çıkabilecek düzeydeydi.
İskorbüt Hastalığı Yaygındı
Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri ise iskorbüt hastalığı oldu. C vitamini eksikliğinden kaynaklanan hastalık; diş kaybı, kas zayıflığı, bağışıklık sistemi çöküşü ve anemi gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açıyordu.
Bilim insanları, avcıların çoğunda iskorbütün kemiklerde bıraktığı tipik izlere rastladı. O dönemde uzun deniz yolculuklarında taze meyve ve sebzeye erişim son derece sınırlıydı. Ayrıca Avrupalı denizcilerin, yerli Arktik halklarının vitamin açısından zengin geleneksel besinlerini tüketmeyi reddettiği belirtiliyor.
Tütün Kullanımı Hastalığı Ağırlaştırmış Olabilir
Araştırmacılar, iskeletlerdeki diş aşınmalarından avcıların yoğun şekilde pipo kullandığını da ortaya çıkardı. Kilden yapılmış pipoların uzun süre dişler arasında tutulması, diş minelerinde belirgin oyuklar oluşturmuştu.
Uzmanlara göre tütün kullanımı, vücuttaki C vitamini seviyelerini düşürerek iskorbütün etkilerini daha da ağırlaştırmış olabilir.
İklim Değişikliği Mezarlığı Yok Ediyor
Araştırmanın bir diğer önemli yönü ise iklim değişikliğinin arkeolojik alan üzerindeki etkisi oldu. Permafrost sayesinde yüzyıllardır korunmuş olan mezarların, Kuzey Kutbu’ndaki hızlı ısınma nedeniyle çözülmeye başladığı belirtildi.
Kıyı erozyonu nedeniyle mezarlığın bazı bölümleri şimdiden denize karışmış durumda. Bilim insanları, Svalbard’daki bu tarihi alanın hızla yok olduğunu ve arkeolojik kayıtların geri dönülmez şekilde kaybedilebileceğini vurguluyor.
Çalışma, PLOS One dergisinde yayımlandı.
25.05.2026 / 18:15
