Müzeyyen İNCİAB’nin Devasa %85 Hedefi İçin Zaman Daralıyor, Çöpe Giden Elektronikler Alarm Veriyor
Teknolojik cihazların hayatımızın her alanına yayılması ve kullanım ömürlerinin hızla kısalması, Avrupa genelinde benzeri görülmemiş bir çevre krizini tetikliyor. Birleşmiş Milletler Üniversitesi (UNU) öncülüğünde hazırlanan küresel e-atık raporlarına göre, Avrupa pazarındaki tüketim hızı ve ortaya çıkan atık miktarı ürkütücü boyutlara ulaştı.
Avrupa Birliği (AB) ülkelerinde kişi başına düşen yıllık e-atık üretimi ortalama 15 ila 25 kilogramarasında değişirken, Norveç ve İsviçre gibi refah düzeyi yüksek ülkelerde bu miktar zirveyi görüyor.
2019 Sonrası Dönemde Büyük Meydan Okuma: %85 Hedefi
Avrupa Birliği genelinde e-atık yönetimi, Extended Producer Responsibility (Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu) ilkesine dayanan WEEE Direktifi ile tek bir yasal çerçevede yürütülüyor. Ancak mevzuatın koyduğu katı hedefler, ülkelerin önünde çok büyük bir sınav olarak duruyor.
• İlk Aşama Hedefi: AB üye devletlerinin ilk etapta, önceki üç yılda piyasaya sürülen elektronik ekipman ortalamasının %45’ini toplama zorunluluğu bulunuyordu.
• Nihai Yasal Sınır: 2019 yılından itibaren bu çıta radikal bir şekilde yükseltildi; artık satılan ürünlerin %65’inin ya da ilgili yıl içinde üretilen toplam e-atığın %85’inin resmi kanallarla toplanıp geri dönüştürülmesi gerekiyor.
• Raporlama Çelişkisi: Uzmanlar, üye ülkeler arasında resmi toplama hacimlerinin bildirilmesinde ve atıkların kategorilere bölünmesinde tam bir uyum yakalanamadığını, bunun da üretilen atık ile toplanan atık arasında ciddi açıklar yarattığını vurguluyor.
Fransa: Dijital tüketim çılgınlığının en yoğun yaşandığı ülkelerin başında gelen Fransa’da, kişi başına yıllık 24.3 kg elektronik ürün piyasaya sürülmektedir. Ortaya çıkan e-atığın resmi olarak geri dönüştürülme oranı (koleksiyon başarısı) ise %45.3 seviyesindedir.
İtalya: Fransa’ya kıyasla pazar hacmi biraz daha düşük olan İtalya’da, kişi başına yıllık 18.4 kg elektronik cihaz satışa sunulmaktadır. Ancak ülkenin asıl büyük sorunu toplama altyapısında yaşanmaktadır; üretilen e-atıkların sadece %21.7‘si resmi kanallarla toplanıp lisanslı tesislere ulaştırılabilmektedir.
Norveç: Kişi başına düşen e-atık üretiminde (25 kg/inh barajını aşarak) Avrupa’nın zirvesinde yer alan Norveç, aynı zamanda gelişmiş toplama ve geri dönüşüm altyapısı sayesinde atıkların büyük bir kısmını yeniden ekonomiye kazandırmakta en başarılı ülkelerden biridir.
Müzeyyen İNCİ
Kaynak Forti V., Baldé C.P., Kuehr R. (2018). E-waste Statistics: Guidelines on Classifications, Reporting and Indicators, Second Edition. Birleşmiş Milletler Üniversitesi (UNU-VIE SCYCLE), Bonn, Almanya.
Görkem GÜNEY