Müzeyyen İNCİ
Teknoloji dünyasında mahremiyet tartışmaları yeni bir boyuta taşındı. Meta’nın Ray-Ban ve Oakley marka akıllı gözlüklerinde kullanmayı hedeflediği “Name Tag” (İsim Etiketi) isimli yüz tanımlama teknolojisine karşı küresel bir koalisyon kuruldu. 70’ten fazla sivil toplum kuruluşu, bu özelliğin bireysel gizliliği ihlal ettiğini vurgulayan bir bildiri yayımlayarak projenin tamamen durdurulması için Meta’ya çağrıda bulundu.
70’ten fazla sivil toplum, insan hakları, göçmen hakları, işçi hakları ve LGBTQ+ örgütü, Meta’nın akıllı gözlüklerinde yüz tanıma teknolojisini devreye sokma planına karşı geniş çaplı bir kampanya başlattı.
The Wired‘ın aktardığına göre aralarında American Civil Liberties Union (ACLU), Electronic Privacy Information Center (EPIC), Access Now ve Fight for the Future gibi grupların bulunduğu koalisyon, şirketin “Name Tag” olarak bilinen özelliği tamamen iptal etmesini talep ediyor.
“Görünmez kimlik tespiti” tartışması
Söz konusu özellik, Meta’nın Ray-Ban ve Oakley markalı akıllı gözlüklerine entegre edilmesi planlanan yapay zeka destekli bir yüz tanıma sistemi olarak tanımlanıyor. Sistem, kullanıcının görüş alanındaki kişileri tespit ederek isim ve hesap bilgilerine ulaşmayı hedefliyor.
Sızdırılan şirket içi belgeler ve mühendislik değerlendirmelerine göre iki farklı tasarım üzerinde çalışılıyor:
Birinci versiyon yalnızca kullanıcının Meta platformlarında bağlantılı olduğu kişileri tanıyacak,
İkinci versiyon ise Instagram gibi platformlarda herkese açık profili olan bireyleri de tanımlayabilecek.
Sivil toplum kuruluşları, bu teknolojinin kamusal alanlarda “rızaya dayanmayan biyometrik izleme” anlamına geldiğini savunuyor.
“Kamusal alanda anonimlik ortadan kalkabilir” uyarısı
Koalisyonun Meta CEO’su Mark Zuckerberg’e gönderdiği mektupta, yüz tanımanın giyilebilir cihazlara entegre edilmesinin teknik ayarlarla ya da opt-out seçenekleriyle çözülemeyecek yapısal bir sorun olduğu vurgulanıyor. Açıklamada, kamusal alanlarda bulunan bireylerin izlenmeye ya da tanımlanmaya yönelik herhangi bir rıza mekanizmasına sahip olmadığı belirtiliyor.
Grup, sistemin kötüye kullanım risklerine dikkat çekiyor:
- Takip ve ısrarlı taciz (stalking) vakaları
- Ev içi şiddet failleri tarafından izleme
- Dolandırıcılık ve sosyal mühendislik saldırıları
- Göçmenlik ve kolluk kuvvetleri tarafından kimlik tespiti
Koalisyon ayrıca, Meta’dan ürünün potansiyel kötüye kullanım örneklerine ilişkin veri paylaşmasını ve federal kurumlarla olası iş birliklerini açıklamasını talep ediyor.
“Siyasal atmosfer fırsat olarak görüldü” iddiası
Sızdırıldığı belirtilen 2025 tarihli bir Meta iç notunda, şirketin ürün lansmanını “sivil toplumun dikkatinin başka krizlere yöneldiği dinamik bir siyasi ortamda” yapmayı planladığı ifade ediliyor.
Bu ifade, kampanya yürüten gruplar tarafından “stratejik dikkat dağıtma” ve “kamu denetiminden kaçınma girişimi” olarak nitelendirildi.
EPIC ve düzenleyici kurum çağrıları
Electronic Privacy Information Center, ABD Federal Ticaret Komisyonu’na (Federal Trade Commission) ve eyalet düzeyindeki düzenleyici kurumlara ayrı başvurular yaparak özelliğin durdurulmasını istedi. EPIC, gerçek zamanlı yüz tanımanın özellikle protestolar, ibadet alanları, sağlık kurumları ve destek grupları gibi hassas alanlarda ciddi riskler doğuracağını belirtti.
Kuruluşa göre mevcut Ray-Ban Meta akıllı gözlükleri bile, yalnızca küçük bir gösterge ışığıyla kayıt yaptığını belli ediyor ve bu ışığın kolayca fark edilmemesi gizlilik ihlali riskini artırıyor.
Meta’nın geçmişi ve biyometrik tartışmalar
Meta daha önce yüz tanıma teknolojisini kısmen geri çekmişti. Şirket 2021’de Facebook’un fotoğraf etiketleme sistemini kapatmış ve bir milyardan fazla kullanıcının yüz verisini sileceğini açıklamıştı. Bu karar, uzun süren hukuki süreçlerin ardından gelmişti.
Şirket ayrıca Illinois ve Texas’ta açılan biyometrik veri davalarında yaklaşık 2 milyar dolar tazminat ödemek zorunda kaldı. 2019’da ise ABD Federal Ticaret Komisyonu ile yapılan anlaşma kapsamında 5 milyar dolarlık bir cezayı kabul etmişti. Bu süreçler, Meta’nın yüz tanıma teknolojileri üzerindeki regülasyon baskısını artırmıştı.
Yeni yasal baskı dalgası
Son aylarda teknoloji şirketlerine yönelik hukuki baskılar da genişliyor. ABD’de açılan sosyal medya bağımlılığı davalarında Meta ve diğer platformlar, tasarım özelliklerinin kullanıcılar üzerinde zarar verici etkileri olduğu iddiasıyla yargılanıyor.
Ayrıca bazı mahkeme kararları, platformların ürün tasarımlarının tüketici güvenliği kapsamında değerlendirilebileceğine işaret ederek teknoloji şirketlerinin hukuki sorumluluk alanını genişletiyor.
Meta, konuya ilişkin yorum taleplerine yanıt vermedi. Akıllı gözlüklerin üretim ortağı olan EssilorLuxottica da açıklama yapmadı. Şirketin Ray-Ban markalı ürünleri, Meta ile ortak geliştirilen donanım serisinin merkezinde yer alıyor.
Tartışmanın merkezinde yeni bir soru
Gözlük formunda sürekli çalışan bir yüz tanıma sisteminin, kamusal alanlarda anonimliği ortadan kaldırıp kaldırmayacağı tartışma konusu olmaya devam ediyor. Sivil toplum kuruluşları bunun “geri döndürülemez bir gözetim altyapısı” yaratacağını savunurken, Meta’nın bu teknolojiyi nasıl ve hangi sınırlarla hayata geçireceği belirsizliğini koruyor.
23:20
