Müzeyyen İNCİ
İtalya’nın Sardinya Adası’nda yaşayan insanların asırlık çınarlara dönüşmesinin arkasında, sadece taze ve mevsimine uygun beslenmek değil, aynı zamanda kopmayan toplumsal bağlar da yatıyor. Bölgede yetişen Şef Francesco Mattana, uzun ömürlü olmanın formülünü; geniş sofralarda birlikte yemek yemek, yerel malzemeleri tüketmek ve hayatı sadeleştirmek olarak özetliyor.
Dünyada insanların en sağlıklı ve uzun yaşadığı yerleri tanımlayan “Mavi Bölge” (Blue Zone) unvanına sahip Sardinya’da mutfak, sadece karın doyurulan bir yer değil; bir yaşam felsefesi ve kültürel bir bağ kurma ritüeli.
Dünyanın Tescilli Uzun Ömür Merkezleri: Mavi Bölgeler
2000’li yılların başında National Geographic araştırmacısı Dan Buettner tarafından literatüre kazandırılan “Mavi Bölge” kavramı, dünya üzerinde 100 yaşını aşmış aktif insanların yoğunlaştığı 5 özel coğrafyayı kapsıyor. Bu özel bölgeler ve öne çıkan yaşam sırları şunlar:
İtalya’daki Sardinya adası, saf Akdeniz diyeti, ev yapımı yerel şarapları ve aile bireylerini el üstünde tutan güçlü sosyal bağlarıyla öne çıkıyor. Japonya’nın Okinawa bölgesi ise tamamen sebze ağırlıklı bir beslenme modelini benimsiyor ve buradaki insanlar hayata tutunmalarını sağlayan “Ikigai” yani yaşam amacı felsefesiyle yaşlanıyor.
Kosta Rika’da bulunan Nicoya Yarımadası, kalsiyum yönünden son derece zengin sulara sahip olması ve hafif akşam yemekleri tercih edilmesiyle dikkat çekiyor. Yunanistan’ın İkarya adasında ise şifalı bitki çayları, bol zeytinyağı kullanımı ve her gün mutlaka yapılan öğle şekerlemeleri uzun ömrün anahtarı olarak görülüyor. Son olarak ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki Loma Linda bölgesi, işlenmiş gıdalardan tamamen uzak, inanç odaklı, düzenli ve hareketli bir yaşam tarzıyla listeye giriyor.
Tüm bu bölgelerin ortak formülü; kaliteli bir beslenme düzeni, sıfıra yakın stres ve güçlü sosyal ilişkiler olarak öne çıkıyor.
“En Taze Malzemelerle ve Topluluk Ruhuyla Büyüdüm”
Dedelerinden birinin balıkçı, diğerinin ise çiftçi olduğunu belirtilen Şef Mattana, çocukluğunun en lüks restoranlarda bile göremeyeceğiniz bir tazelik içinde geçtiğini anlatıyor. Dedesi köyden taze yengeçler ve balıklarla döndüğünde tüm ailenin arka bahçede toplandığını söyleyen şef, bu anıların kendisinde derin bir iz bıraktığını aktarıyor.
Ancak Mattana’ya göre bu sağlıklı felsefeyi uygulamak için mutlaka İtalya’da yaşamak gerekmiyor; yemeğe olan bakış açısını değiştirmek yeterli.
Uzun Yaşamı Destekleyen 3 Temel Sardinya Alışkanlığı
Şef Mattana, ömrü uzatan Akdeniz beslenme alışkanlıklarını üç ana başlıkta topluyor:
1. Mevsimsel Değişim ve Minestrone Çorbası
Sardinya beslenme modelinin temeli, doğanın o an sunduğu malzemeyi tüketmekten geçiyor. Bunun en güzel örneği ise ünlü Minestrone çorbası. Bu çorba yıl boyunca sabit bir tarifle yapılmıyor; ilkbaharda kuşkonmaz ve bezelyeyle pişirilirken, yaz mevsimi geldiğinde taze domates ve fesleğenle harmanlanıyor.
2. Çiğ Sebze Kültürü
Adada çiğ sebze tüketimi adeta bir mevsim kutlaması olarak görülüyor. Sebzeler pişirilmediğinde besin değerlerini ve vitaminlerini maksimum seviyede koruduğu için, en lüks Sardinya restoranlarında bile masanın merkezinde mutlaka çiğ sebze tabakları yer alıyor.
3. Ölçülü ve Sosyal Şarap Tüketimi
Sardinyalılar neredeyse her gün şarap içiyor ancak bunu asla tek başlarına ya da aşırıya kaçarak yapmıyorlar. Şarap, sosyal bir ortamın ve topluluk ruhunun bir parçası olarak tüketiliyor. Özellikle adanın yerel kırmızı şarabı olan Cannonau, Mavi Bölge araştırmalarının ardından dünyada odak noktası haline geldi.
Diğer kırmızı şaraplara kıyasla 2-3 kat daha fazla flavonoid barındıran Cannonau, çok güçlü bir antioksidan deposudur. Kalp sağlığını koruyucu ve vücuttaki iltihabı azaltıcı etkileriyle bilinir. Zaten adada kadeh kaldırırken de şu yerel ifade kullanılır: “A chent’annos” (Yani: 100 yaşına!)
Sağlıklı Yaş Almak İsteyenlere Tavsiyeler
Şef Francesco Mattana, Sardinyalıların uzun yaşam sırrını hayatına uyarlamak isteyenlere şu basit ama etkili önerileri sunuyor:
“Kilometre 0” Yaklaşımı: Malzemelerinizi mümkün olduğunca size en yakın bölgelerden, yerel üreticilerden ve pazarlardan temin edin. Uzun yollar kat etmeyen yiyecekler hem daha lezzetli hem de daha sağlıklıdır.
İletişim Kurun: Pazara gidin, kasabınızla konuşun, balıkçınızdan fikir alın. Yemek hazırlama sürecini bir görev gibi değil, bir keyif süreci olarak görün.
Mutfağı Sade Tutun: Yemekleri karmaşıklaştırmayın, malzemeyi sade bırakın. En önemlisi de hazırladığınız yemekleri paylaşmak için sofranıza sevdiklerinizi davet edin, birlikte eğlenin ve anın tadını çıkarın.
22:10
Ayyüce ÜNAL