Müzeyyen İNCİTÜİK’in 2016-2022 yıllarını kapsayan Türkiye Sağlık Araştırması verilerine göre, tütün mamulü kullanmaya başlama nedenleri arasında “arkadaş etkisi” açık ara liderliğini korurken; kadınlar ile erkekler arasındaki motivasyon farkları dikkat çekiyor.
Türkiye’de tütün kullanımına başlama eğilimlerini mercek altına alan güncel veriler, toplumsal alışkanlıkların ve çevresel faktörlerin bireyler üzerindeki baskın rolünü bir kez daha gözler önüne serdi. 2016 yılından 2022 yılına kadar geçen süreçte tütün mamulüne başlama nedenleri incelendiğinde, “Arkadaş Etkisi” kategorisinin istikrarlı bir şekilde yükselerek en belirleyici faktör haline geldiği görülüyor. 2016 yılında toplamda %29,1 olan bu oran, 2022 itibarıyla %31,3’e ulaşarak tütün kullanımının sosyal bir bulaşma hali olduğunu kanıtlar nitelikte.
Cinsiyetler arası dağılıma bakıldığında ise çarpıcı bir tablo ortaya çıkıyor. Erkeklerin tütün ürünlerine yönelmesinde arkadaş çevresi ve özentilik en büyük payı alırken, kadınlarda “Kişisel Sorunlar” ve “Aile Sorunları” gibi duygusal kaynaklı nedenlerin erkeklere oranla iki katından fazla olması dikkat çekiyor. Örneğin, 2022 verilerine göre ailevi sorunlar nedeniyle tütüne başlayan erkeklerin oranı %3,1’de kalırken, kadınlarda bu oran %9,5 seviyesinde seyrediyor. Bu durum, tütün kullanımının erkeklerde daha çok sosyal bir kimlik ve çevre etkileşimi, kadınlarda ise bir tür stresle başa çıkma yöntemi olarak görüldüğüne işaret ediyor.
Araştırmanın bir diğer önemli bulgusu ise “Merak” faktöründeki artış oldu. 2019 yılında %19,6 olan merak nedeniyle başlama oranı, 2022 yılında %23,8’e yükseldi. Geçmiş yıllarda oldukça etkili olan “Özenti” faktörü ise yıllar içinde bir miktar düşüş göstererek yerini daha bilinçli ama riskli bir merak duygusuna bıraktı. Sağlık Bakanlığı kaynaklı bu veriler, tütünle mücadelenin sadece yasaklarla değil, özellikle gençler üzerindeki sosyal çevre baskısını ve psikolojik dayanıklılığı artıracak projelerle desteklenmesi gerektiğini bir kez daha hatırlatıyor.
Müzeyyen İNCİ
(TÜİK)
Ayyüce ÜNAL