Müzeyyen İNCİ
GPMB Raporu: Bulaşıcı Hastalık Salgınları Daha Sık ve Yıkıcı Hale Geliyor
Küresel Hazırlık İzleme Kurulu’nun (GPMB) yayımladığı yeni rapora göre; hantavirüs ve Ebola gibi bulaşıcı hastalık salgınları dünya genelinde daha sık görülmeye ve daha yıkıcı etkiler yaratmaya başlıyor.
Uzmanlar; giderek derinleşen iklim krizi, küresel çapta yaşanan çatışmalar ve sağlık yatırımlarındaki mevcut yetersizlikler nedeniyle, dünyanın yeni salgın risklerine karşı daha güvenli bir yer olmadığını ifade ediyor.
GPMB Raporu: Salgın Riski Hazırlık Yatırımlarının Önüne Geçiyor
Küresel sağlık uzmanları, bulaşıcı hastalık salgınlarının hem daha sık görüldüğü hem de daha yıkıcı hale geldiği yönünde kritik bir uyarıda bulundu. Dünya Bankası ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından 2018’de kurulan Küresel Hazırlık İzleme Kurulu’nun (GPMB) yeni raporuna göre, salgın riski hazırlık yatırımlarının önüne geçiyor. Raporda; iklim krizi ve silahlı çatışmaların hastalık salgınlarını daha olası hale getirdiği, jeopolitik bölünmeler ile ticari çıkarların ise ortak mücadeleyi zayıflattığı belirtildi.
Ebola ve Hantavirüs Alarmı
Bu küresel uyarı, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Uganda’da sağlık ekiplerinin Ebola salgınını kontrol altına almaya çalıştığı bir dönemde geldi. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde en az 87 Ebola ölümü sonrası uluslararası halk sağlığı acil durumu ilan edildi. Aynı dönemde bir yolcu gemisinde görülen hantavirüs salgını da küresel gündeme taşındı. DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, bu iki salgını “sorunlu dünyamızdaki son krizler” olarak nitelendirdi.
Koruyucu Ekipman Stokları Tükendi
Reuters’a konuşan DSÖ’nün Demokratik Kongo Cumhuriyeti temsilcisi Anne Ancia, Ebola müdahalesi kapsamında başkent Kinşasa’daki koruyucu ekipman stoklarının tükendiğini açıkladı. DSÖ, Kenya’daki deposundan ek malzeme getirmek amacıyla bir kargo uçağı hazırlıyor. Uluslararası Kurtarma Komitesi ve Sınır Tanımayan Doktorlar da salgına müdahale eden ekipler arasında yer alıyor. DSÖ’nün cuma günü acil bilimsel istişare toplantısı düzenleyerek virüse ilişkin mevcut bilgileri ve aşı, test ile ilaç geliştirme önceliklerini değerlendirmesi bekleniyor.
“Dünya Yakalama Oyunu Oynuyor”
Georgetown Üniversitesi Küresel Sağlık Politikası ve Siyaseti Merkezi Direktörü Prof. Matthew Kavanagh, yardım kesintilerinin dünyanın tehlikeli bir patojene karşı geç tepki vermesinde rol oynamış olabileceğini söyledi. Kavanagh’a göre, ilk testlerin Ebola’nın yanlış türünü hedeflemesi yalancı negatif sonuçlara yol açtı ve bu nedenle müdahalede haftalar kaybedildi. Alarm verildiğinde ise virüs çoktan ana ulaşım hatları boyunca ilerlemiş ve sınırları aşmıştı.
Teknoloji İlerledi, Eşit Erişim Geriledi
Raporda, mRNA gibi yeni aşı platformlarının benzeri görülmemiş bir hızla geliştiği ve salgın hazırlığı için milyarlarca dolar yatırım yapıldığı kabul ediliyor. Ancak buna rağmen dünya; aşı, test ve tedavilere adil erişim konusunda geriye gidiyor. Son mpox salgınlarında aşıların Afrika’daki etkilenen ülkelere ulaşması yaklaşık iki yıl sürdü. Bu süre, Covid-19 aşılarının dağıtımında yaşanan 17 aylık gecikmeden bile daha uzun bir zaman dilimi olarak kayıtlara geçti.
Güven Krizi Salgınlardan Uzun Sürüyor
Küresel Hazırlık İzleme Kurulu, salgınların yalnızca sağlık sistemlerini değil, toplumların devlete, bilime ve kurumlara duyduğu güveni de zedelediğini vurguladı. Politikleşen tepkiler ve bilimsel kurumlara yönelik saldırılar, krizler sona erdikten sonra da etkisini sürdürüyor. Kurula göre bu tablo, toplumları bir sonraki acil duruma karşı daha kırılgan hale getiriyor. Eski Hırvatistan Cumhurbaşkanı ve kurul eş başkanı Kolinda Grabar-Kitarović, dünyanın çözümden yoksun olmadığını; ancak güven ve eşitlik olmadan bu çözümlerin ihtiyaç duyan insanlara ulaşamayacağını ifade etti.
Pandemi Anlaşması Tamamlanamadı
Ülkeler, bu hafta Cenevre’de düzenlenen Dünya Sağlık Asamblesi öncesinde pandemi anlaşmasını sonuçlandırma hedefini tutturamadı. Anlaşmazlıkların merkezinde; ülkelerin kendi topraklarında ortaya çıkan patojenlere dair bilgi paylaşması karşılığında test, aşı ve tedavilere erişim garantileri yer aldı.
Küresel Hazırlık İzleme Kurulu, liderlere kalıcı ve bağımsız bir salgın riski izleme mekanizması kurulması, pandemi anlaşmasının tamamlanması ve salgınlara hızlı müdahale için finansman sağlanması çağrısında bulundu. Kurulun eş başkanı ve Botsvana’nın eski sağlık bakanı Joy Phumaphi, “Güven ve işbirliği parçalanmaya devam ederse, bir sonraki pandemi geldiğinde her ülke daha açıkta kalacak” uyarısını yaptı.
Ayyüce ÜNAL